Dolmuş kuyruğunda

İstanbul 60’lı yıllarda tanıştı minibüslerle. Köyden kente göcün hikayesini, varoşların oluşumunu uzun uzun anlatmaya gerek yok. Köylerdeki romorkörlü traktörün kent içinde dolaşıp duranına dolmuş denebilir efendim. Orada tarladan eve, burada işyerinden eve... Pek fark etmiyor …

Dolmuş adını da dünyaya ilk biz duyurduk… Kent literatürüne “dolmuş” adını biz soktuk… Mesela New york’da bir Türk’ün dolmuş sistemini devreye koyduğunu meraklılar hatırlar… dolmuşlarda,eskiden muavin de vardı… şimdi muavinliği ön taraftaki yolculardan biri yapıyor…

Filmini gördük. Çiçek Abbas bir muavindi, şöförlüğü yükselmek için ciddi bir sınıf mücadelesi verdi. Muavin sınıf atlayınca, camia belki bunu kabullenemedi. O sınıfı ortadan kaldırıverdi. Minibüs şarkıları türküleri bir zamanlar küçümsenirdi şimdi beş yıldızlı gece kulüplerinde çalınıyor…kent kültürüne o kadar egemen oldu. Yani yapma çiceklerle, şarkıcı, türkücü fotoğraflarıyla süslü, özlü sözlerin yazılı olduğu minübüsler çoğunluktaydı bir zaman. Minibüse binen,indiğinde derin bir kültür şokuyla sarsılırdı. Ben “ Dal kırıldı bir defa, tamiri yapılmıyor” sözünü unutamam.

Neyse minibüslerle ilgili sayfalar dolusu hikaye var…

Gel zaman git zaman bu dolmuşlar, hem kent trafiğinde, hem kent ekonomisinde önemli bir güç oldular. Minibüs Dernekleri federasyon çatısı altında toplandı... Güçlü lobileri var. Parasal güçleri çok fazla… (minibüs sahipleri ve sürücülerinin fiziki güçleri de bazı olaylarda kanıtlanmıştır)

Kentin önce yeni yeni oluşan semtleri arasında başlayan dolmuşçuluk, daha sonra ana yollara yayıldı, yetmedi turistik geziler bile dolmuşlarla yapılır oldu… Durakları var ama buralarda koltuklar dolar,sonra güzergahlarında kimi görürlerse toplarlar, dolar, dolar dolmuş olur.

Minibüs sürücülerine göre: ''insanın olduğu her yer duraktır … ve ''ördekleri toplama'' gibi felsefi bir deyimi Türkçeye kazandıran onlar olmuştur.

Artık İstanbul’da kentiçi ulaşımında payları hayli fazla olan dolmuşlara herhalde yol görünüyor..Bazı hatlar iptal ediliyor…Metro,metrobüs hatlarında işler artık eskisi gibi değil… ve dolmuşlara son günlerde sıkı bir denetim var. Anadolu Yakası’nda E-5’de ayakta yolcu alan dolmuşlara para cezası uygulanıyor.. Konuştuğum sürücüler, ''kriz yüzünden abi… devlette para kalmadı bizden çıkarıyor '' , ''yolcuları İETT otobüslerine çekmek için yapılıyor bu işler'' diyorlar.

Dolmuşlar yolcu almayınca İETT otobüslerine ilgi arttı.. ama,minübüs sürücüsü için her yer duraksa,İETT sürücüsü için de “bir başlangıç bir de son var” her halde. Onlar çoğu zaman duraklarda durmuyor bile.

E-5 rotalı Sabiha Gökçen Havalimanı, Tuzla ve Pendik kalkışlı otobüslerin çoğu dolu olsun boş olsun eğer inecek yolcu yoksa, durak “es” geçiliyor.

Bu İstanbul trafiğini düzeltecek kent yönetici herhalde Ulusal Kurtuluş Savaşı’nı gerçekleştiren kahraman komutanlar gibi tarihte yeralacak..

Minibüsü ayrı bir dert… Otobüsü ayrı bir dert… Şu metro inşaatları, Marmaray bitse de kurtulsak bu dertlerden… Sizlerle paylaşayım dedim efendim...

Cengiz Erdil